ناصر الدين شاه قاجار
70
شهريار جاده ها ( سفرنامه ناصر الدين شاه به عتبات ) ( فارسى )
بعد به كاروانسرائى رسيديم . از بناهاى شيخعلى خانى است ، كاروانسراى بزرگى است . اما قدرى تعمير لازم دارد . اطرافش بسيار كثيف بود . مردم اردو و كرندى و زوّار و . . . و . . . و . . . سيورساتچى و . . . زياد بودند گروه [ هاى ] مختلف بود از اينجا گذشته اول كوچه و خانههاست . كوچههاى كثيف تنگ ، خانهها روى هم ساخته شده . آبى كه از توى ده مىآيد ، لجن و كثيف و بدبو بسيار عفن بود . زنهاى خوشگل كه مىگفتند ، كرند دارد ، الحق راست است . بسيار خوشگل هستند . اما زياد نزديك و [ پشت ] بامها نيامده بودند سگ زيادى داشت . عوعو مىكردند خانهها بر روى هم كوه و سنگها بر روى خانهها بسيار جاى مهيبى بود . جمعيت زياد از اهل اردو و ، كرندى و . . . روى بامها بودند . و در كوچه هر قدر بالاتر مىرفتيم دره تنگتر مىشد . خانه ملك نياز خان بسيار خانه خوبى بود گچبرى « 1 » دارد خيلى خوب بود . خانهء تلگرافچى كرند كه خويش ملك نياز خان است با خانه ياور ميرزا محسن خان خوب بودند . خانههاى خوبى داشت . ( اين تلگرافچى زبان انگليسى را بسيار خوب حرف زده و مىنويسد . ) « 2 » قريب هفتصد هشتصد خانوار مىشوند بعضى جاهايش شبيه به دربند و پسقلعه [ و ] اوين و دركه [ و ] سولقان شميران است . خلاصه از آبادى رفتيم بالاتر ، آبادى تمام شد باغستان بود باغ زياد سرآب . چشمه ، در همين بالاهاست . توى باغات ، كه آبش به ده مىرود . و اين آب تا پائين ده كه مىرود ، بالمرّه خراب و ضايع و بدبو و كثيف مىشود . به طورى كه مثل آب جهنم [ است ] باغات بالا هم زود تمام شد . جاى چشمه و تخت چادرى بود . چشمه خشكيده بود . تيمور ميرزا گفت : اول دولت ما كه اذن داده بوديم ، شاهزادهها از بغداد ، به ييلاق بيايند تيمور و رضا قلى ميرزا ، برادرش آمده دو ماه ، اينجا چادر زده مانده بودند . رفتيم قدرى بالاتر ، بالاى تپه به قله كوهى نشسته ، چاى و انار خورديم . سار زيادى بود ، سياچى شش ، سار روى هوا زد . كوههاى اينجا پرعلف و پربوته و پرسنگ است و مرتع [ است ] مىگفتند : ارقالى هم پيدا مىشود . كبك هم دارد . ملك نياز خان هم بود . كوهها و وضع اين درهء بالاى كرند [ 316 ] شبيه به تنگه باغ كموش جاجرود و بالاى عمارت قديم جاجرود و . . . شبيه بود . از اينجا راهى است به گهواره و قلعه
--> ( 1 ) . يك كلمه ناخوانا . ( 2 ) . اين جمله خارج از سطور اصلى متن نوشته شده است .